وقتی دو نفر با سبک زندگی نسبتاً مشابه را میبینیم که یکی بهراحتی وزن خود را حفظ میکند و دیگری با افزایش وزن مواجه میشود، ممکن است یک سؤال مهم به ذهنمان برسد:
آیا ژنتیک در وزن و اشتهای ما نقش دارد؟
پاسخ کوتاه این است که بله، ژنتیک میتواند بر وزن بدن، اشتها، احساس سیری، ترجیحات غذایی و برخی ویژگیهای مرتبط با مصرف انرژی اثر بگذارد؛ اما وزن یک فرد فقط توسط ژنها تعیین نمیشود.
وزن بدن حاصل تعامل پیچیدهای میان ژنتیک، تغذیه، فعالیت بدنی، خواب، استرس، محیط غذایی، عادتهای روزمره و عوامل اجتماعی و اقتصادی است. بنابراین اگر در خانواده شما اضافهوزن شایع است، این موضوع به این معنا نیست که افزایش وزن برای شما قطعی است.
از طرف دیگر، نادیده گرفتن نقش ژنتیک هم تصویر کاملی از مسئله ارائه نمیدهد. بعضی افراد ممکن است از نظر زیستی اشتهای بیشتری داشته باشند، دیرتر احساس سیری کنند یا در برابر محیط غذایی مدرن آسیبپذیرتر باشند.
در این مقاله بررسی میکنیم ژنتیک دقیقاً چگونه میتواند روی وزن و اشتها اثر بگذارد، منظور از وراثتپذیری چیست، ژنهایی مانند FTO و MC4R چه نقشی دارند و آیا داشتن استعداد ژنتیکی برای افزایش وزن به معنای ناتوانی در لاغرشدن است یا نه.
ژنتیک چیست و چه ارتباطی با وزن بدن دارد؟
ژنها بخشهایی از DNA هستند که اطلاعات لازم برای ساخت و تنظیم بسیاری از فرایندهای بدن را در خود دارند.
بدن انسان برای کنترل اشتها، دریافت و مصرف انرژی، ذخیره چربی، رشد عضلات و بسیاری از فرایندهای دیگر از شبکهای پیچیده از سلولها، هورمونها و پیامهای عصبی استفاده میکند.
تفاوتهای ژنتیکی میان افراد میتواند باعث شود این سیستمها دقیقاً به یک شکل عمل نکنند.
برای مثال، ممکن است دو نفر از نظر:
- احساس گرسنگی؛
- سرعت احساس سیری؛
- میل به خوردن غذاهای خاص؛
- پاسخ به نشانههای غذایی؛
- میزان فعالیت خودبهخودی؛
- ترکیب بدن؛
- یا نحوه تنظیم انرژی
با یکدیگر تفاوت داشته باشند.
اما این تفاوتها معمولاً حاصل عملکرد یک ژن منفرد نیستند.
در بیشتر افراد، وزن یک ویژگی چندعاملی است؛ یعنی تعداد زیادی ژن در کنار محیط و رفتار بر آن اثر میگذارند.
آیا چاقی ارثی است؟
چاقی میتواند مؤلفه ژنتیکی قابلتوجهی داشته باشد.
مطالعات خانوادگی، دوقلوها و فرزندخواندگی نشان دادهاند که تفاوتهای ژنتیکی میتوانند بخشی از تفاوت وزن و شاخص توده بدنی میان افراد را توضیح دهند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
وراثتی بودن یک ویژگی به معنای قطعی بودن آن نیست.
اگر در خانوادهای چند نفر اضافهوزن داشته باشند، شباهت آنها الزاماً فقط به دلیل ژنهای مشترک نیست. اعضای خانواده معمولاً محیط مشابهی هم دارند؛ برای مثال ممکن است غذاهای مشابه بخورند، فعالیت بدنی مشابهی داشته باشند و عادتهای روزمره نزدیک به هم داشته باشند.
بنابراین وقتی میگوییم وزن دارای مؤلفه ژنتیکی است، منظور این نیست که:
«اگر پدر و مادر من چاق باشند، من هم حتماً چاق میشوم.»
بلکه منظور این است که تفاوتهای ژنتیکی میتوانند احتمال افزایش وزن و نحوه پاسخ بدن به محیط را تحت تأثیر قرار دهند.
وراثتپذیری وزن دقیقاً یعنی چه؟
اصطلاح وراثتپذیری یا Heritability ممکن است باعث سوءتفاهم شود.
فرض کنید یک مطالعه نشان دهد وراثتپذیری یک ویژگی در یک جمعیت نسبتاً بالا است. این موضوع به هیچوجه به این معنا نیست که مثلاً ۷۰ درصد وزن یک فرد به ژنها و ۳۰ درصد آن به سبک زندگی مربوط است.
وراثتپذیری درباره تفاوتهای یک ویژگی میان افراد یک جمعیت مشخص صحبت میکند.
بنابراین نمیتوان از عدد وراثتپذیری برای محاسبه سهم ژنتیک در وزن یک فرد استفاده کرد.
این تفاوت مفهومی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گاهی عبارتهایی مانند «وزن من ژنتیکی است» باعث میشوند فرد تصور کند هیچ نقشی در مدیریت وزن خود ندارد.
در حالی که حتی وقتی ژنتیک بر استعداد افزایش وزن اثر میگذارد، عوامل محیطی و رفتاری همچنان اهمیت دارند.
ژنتیک چگونه روی اشتها اثر میگذارد؟
یکی از مهمترین مسیرهایی که ژنتیک میتواند از طریق آن بر وزن اثر بگذارد، تنظیم اشتها است.
احساس گرسنگی و سیری فقط نتیجه خالی یا پر بودن معده نیست.
مغز دائماً پیامهایی از بخشهای مختلف بدن دریافت میکند و بر اساس این اطلاعات، احساس گرسنگی، سیری و انگیزه برای خوردن را تنظیم میکند.
هورمونها و پیامرسانهای مختلف نیز در این فرایند نقش دارند.
یکی از مسیرهای مهم در این زمینه، مسیر لپتین ـ ملانوکورتین است.
در این مسیر، پیامهایی درباره وضعیت انرژی بدن به مغز منتقل میشود و در تنظیم اشتها و وزن نقش دارند.
اختلال در برخی ژنهای این مسیر، مانند LEP، LEPR، POMC و MC4R، میتواند در موارد نادر با انواع شدید و زودرس چاقی مرتبط باشد.
این موارد نشان میدهند که سیستم تنظیم اشتها تا چه اندازه تحت تأثیر زیستشناسی بدن قرار دارد.
البته این اختلالات ژنتیکی شدید با چاقی شایع در جامعه یکسان نیستند.
در بیشتر افراد، افزایش وزن حاصل اثر کوچک تعداد زیادی از تفاوتهای ژنتیکی در کنار محیط و سبک زندگی است.
آیا ژنتیک میتواند باعث شود بعضی افراد بیشتر گرسنه شوند؟
احتمالاً بله.
افراد از نظر احساس گرسنگی، سیری و واکنش به غذا یکسان نیستند و بخشی از این تفاوتها میتواند زمینه ژنتیکی داشته باشد.
برای مثال، بعضی افراد ممکن است بعد از یک وعده غذایی مدت بیشتری احساس سیری کنند، در حالی که فرد دیگری خیلی زود دوباره احساس گرسنگی کند.
البته این تفاوت فقط ژنتیکی نیست.
مواردی مانند:
- مقدار و ترکیب وعده غذایی؛
- میزان پروتئین و فیبر؛
- خواب؛
- استرس؛
- فعالیت بدنی؛
- زمانبندی وعدهها؛
- دسترسی به غذا؛
- و عادتهای غذایی
نیز میتوانند اشتها را تغییر دهند.
بنابراین اگر اشتهای زیادی دارید، نباید بلافاصله نتیجه بگیرید که «ژن چاقی» دارید.
ابتدا باید عوامل قابلتغییر را بررسی کرد.
ژن FTO چیست؟
FTO یکی از ژنهایی است که در مطالعات مربوط به وزن بدن بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
برخی گونههای ژنتیکی در این ژن با افزایش احتمال اضافهوزن و چاقی ارتباط نشان دادهاند.
پژوهشها پیشنهاد کردهاند که بخشی از این ارتباط ممکن است از طریق ویژگیهایی مانند:
- افزایش تمایل به خوردن؛
- احساس سیری کمتر؛
- دریافت انرژی بیشتر؛
- یا تغییر در رفتار غذایی
توضیح داده شود.
اما یک اشتباه رایج این است که FTO را «ژن چاقی» بدانیم.
داشتن یک گونه خاص از FTO به این معنا نیست که فرد حتماً چاق خواهد شد.
اثر این گونههای ژنتیکی معمولاً نسبتاً کوچک است و در کنار تعداد زیادی از ژنهای دیگر و عوامل محیطی قرار میگیرد.
پس اگر در یک آزمایش ژنتیکی مشخص شود که یک گونه مرتبط با FTO را دارید، این نتیجه نباید بهعنوان پیشبینی قطعی وزن آینده شما تفسیر شود.
ژن MC4R چه نقشی در وزن و اشتها دارد؟
MC4R یکی دیگر از ژنهای مهم در تنظیم اشتها و وزن بدن است.
تغییرات نادر در این ژن میتوانند باعث اختلال در مسیر تنظیم اشتها شوند و در برخی افراد با چاقی شدید و شروع زودهنگام ارتباط داشته باشند.
در کنار این موارد نادر، برخی گونههای شایعتر نیز با تفاوتهایی در خطر چاقی ارتباط دارند.
مسیر مرتبط با MC4R یکی از نمونههای خوب برای درک این موضوع است که تنظیم وزن فقط مسئله اراده و انتخاب آگاهانه غذا نیست.
مغز و بدن سیستمهای پیچیدهای برای کنترل دریافت انرژی دارند.
با این حال، وجود یک استعداد ژنتیکی همچنان به معنای غیرممکن بودن مدیریت وزن نیست.
آیا ژنتیک روی احساس سیری هم اثر میگذارد؟
احساس سیری یکی از عوامل مهم در میزان غذایی است که فرد در طول روز مصرف میکند.
اگر فردی پس از یک وعده غذایی برای مدت بیشتری احساس سیری داشته باشد، ممکن است کنترل دریافت انرژی برای او سادهتر باشد.
در مقابل، فردی که زودتر دوباره احساس گرسنگی میکند ممکن است با محیط غذایی پر از خوراکیهای پرانرژی، چالش بیشتری داشته باشد.
بخشی از تفاوتهای فردی در اشتها میتواند با ژنتیک مرتبط باشد.
اما این موضوع به معنای ثابت بودن اشتها نیست.
خواب، ترکیب وعدههای غذایی، میزان فیبر و پروتئین، استرس و حتی محیطی که در آن غذا میخوریم میتوانند روی تجربه گرسنگی و سیری اثر بگذارند.
بنابراین حتی اگر فردی استعداد بیشتری برای گرسنگی داشته باشد، میتوان با تغییر محیط و عادتها شرایط را برای مدیریت اشتها مناسبتر کرد.
آیا ژنتیک روی علاقه ما به غذاهای شیرین و پرانرژی اثر دارد؟
انتخاب غذا نتیجه یک عامل واحد نیست.
طعم و بو، تجربههای کودکی، فرهنگ غذایی، دسترسی به غذا، تبلیغات، عادتها و شرایط روانی همگی میتوانند در انتخاب غذا نقش داشته باشند.
در کنار این عوامل، پژوهشها احتمال وجود مؤلفههای ژنتیکی در ترجیحات غذایی و پاسخ به برخی ویژگیهای غذا را نیز بررسی کردهاند.
اما نباید از این یافتهها نتیجه گرفت که:
«ژنها تعیین میکنند شما شیرینی دوست داشته باشید.»
چنین نتیجهای بیش از حد سادهسازی شده است.
ممکن است ژنتیک بر حساسیت یا ترجیح برخی ویژگیهای غذایی اثر بگذارد، اما تجربه و محیط نیز نقش مهمی دارند.
آیا ژنتیک روی متابولیسم اثر دارد؟
ژنتیک میتواند بر برخی فرایندهای مرتبط با مصرف انرژی و ترکیب بدن اثر بگذارد.
اما عبارتهایی مانند «متابولیسم من کند است» معمولاً نمیتوانند بهتنهایی علت افزایش وزن را توضیح دهند.
مصرف انرژی روزانه به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله:
- اندازه بدن؛
- توده عضلانی؛
- سن؛
- فعالیت بدنی؛
- حرکتهای روزمره؛
- شرایط فیزیولوژیک؛
- و تفاوتهای فردی.
حتی دو نفر با وزن مشابه ممکن است از نظر میزان فعالیت روزانه و نیاز انرژی تفاوت داشته باشند.
بنابراین وقتی فردی لاغر است، نمیتوان صرفاً نتیجه گرفت که متابولیسم او به دلیل ژنتیک «سریع» است.
چرا دو نفر با غذای مشابه وزن یکسانی ندارند؟
فرض کنید دو نفر مقدار نسبتاً مشابهی غذا مصرف میکنند.
این دو نفر الزاماً وزن یکسانی پیدا نمیکنند؛ زیرا شرایط بدن و زندگی آنها میتواند متفاوت باشد.
برای مثال:
فرد اول ممکن است در طول روز بیشتر راه برود، بیشتر بایستد و فعالیت ناخودآگاه بیشتری داشته باشد.
فرد دوم ممکن است بیشتر ساعات روز را بنشیند.
علاوه بر این، تفاوت در:
- اندازه بدن؛
- توده عضلانی؛
- اشتها؛
- خواب؛
- استرس؛
- ژنتیک؛
- ترکیب وعدههای غذایی؛
- و محیط غذایی
میتواند نتیجه نهایی را تغییر دهد.
به همین دلیل، مقایسه مقدار غذایی که دو نفر میخورند، بدون درنظرگرفتن سایر عوامل، نمیتواند توضیح کاملی برای تفاوت وزن آنها باشد.
آیا ژنتیک تعیین میکند کجا چاق شویم؟
نحوه توزیع چربی در بدن نیز میان افراد متفاوت است.
برخی افراد چربی بیشتری در ناحیه شکم ذخیره میکنند و برخی دیگر توزیع متفاوتی دارند.
ژنتیک میتواند در محل ذخیره چربی و ترکیب بدن نقش داشته باشد.
با این حال، عوامل دیگری مانند سن، جنسیت، هورمونها، میزان فعالیت بدنی و وضعیت کلی بدن نیز اهمیت دارند.
بنابراین نمیتوان یک الگوی ثابت برای همه افراد تعیین کرد.
آیا سابقه خانوادگی چاقی به معنای چاقشدن قطعی است؟
خیر.
داشتن والدین یا اعضای خانواده دارای اضافهوزن میتواند نشاندهنده وجود برخی عوامل ژنتیکی باشد، اما محیط مشترک خانواده را هم باید در نظر گرفت.
مثلاً یک خانواده ممکن است:
- غذاهای پرانرژی بیشتری مصرف کند؛
- فعالیت بدنی کمی داشته باشد؛
- زمان زیادی را در حالت نشسته بگذراند؛
- یا عادتهای غذایی مشابهی داشته باشد.
بنابراین ژنتیک و محیط معمولاً در کنار هم عمل میکنند.
اگر سابقه خانوادگی اضافهوزن دارید، بهتر است بهجای اینکه آن را سرنوشت قطعی بدانید، روی عوامل قابلتغییر تمرکز کنید.
آیا میتوان اثر ژنتیک بر وزن را تغییر داد؟
ما نمیتوانیم DNA خود را با رژیم غذایی معمولی یا ورزش تغییر دهیم.
اما میتوانیم محیط و رفتار خود را تغییر دهیم.
این موضوع اهمیت زیادی دارد.
فرض کنید فردی بهطور طبیعی اشتهای بیشتری دارد.
برای چنین فردی ممکن است برنامهای که فقط بر «کمتر غذا خوردن» تأکید میکند، دشوار باشد.
در مقابل، میتوان روی راهکارهایی مانند:
- افزایش حجم غذاهای کمانرژی؛
- دریافت مناسب پروتئین و فیبر؛
- تنظیم محیط غذایی؛
- خواب کافی؛
- کاهش دسترسی به خوراکیهای بسیار پرانرژی؛
- فعالیت بدنی منظم؛
- و ایجاد عادتهای پایدار
تمرکز کرد.
هدف این نیست که ژنتیک را شکست دهیم؛ بلکه باید شرایطی ایجاد کنیم که مدیریت وزن برای بدن و زندگی واقعی فرد آسانتر شود.
آیا رژیم بر اساس ژنتیک واقعاً علمی است؟
در سالهای اخیر، آزمایشها و رژیمهایی با عنوانهایی مانند «رژیم بر اساس DNA» یا «رژیم ژنتیکی» بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند.
ایده اصلی این است که با بررسی ژنهای فرد، رژیم غذایی کاملاً شخصی برای او طراحی شود.
اما باید بین دو موضوع تفاوت قائل شد:
پژوهش درباره تعامل ژن و تغذیه یک حوزه علمی واقعی و در حال توسعه است.
اما این موضوع با این ادعا که «یک تست ژنتیک میتواند بهترین رژیم غذایی قطعی شما را مشخص کند» یکسان نیست.
برای بیشتر افراد، شواهد هنوز آنقدر قطعی نیست که بتوان بر اساس چند گونه ژنتیکی، یک رژیم مشخص را بهعنوان بهترین انتخاب معرفی کرد.
بنابراین اگر با تبلیغاتی مواجه شدید که وعده میدهند یک آزمایش DNA دقیقاً مشخص میکند چه غذایی بخورید تا لاغر شوید، بهتر است ادعاهای آن را با احتیاط بررسی کنید.
آیا تست ژنتیک برای کاهش وزن لازم است؟
برای بیشتر افرادی که با اضافهوزن معمولی مواجه هستند، انجام تست ژنتیک بهتنهایی ضروری نیست.
مدیریت وزن معمولاً با بررسی مواردی مانند:
- الگوی غذایی؛
- میزان فعالیت؛
- خواب؛
- استرس؛
- داروهای مصرفی؛
- شرایط پزشکی؛
- سابقه وزن؛
- و رفتارهای مرتبط با غذا
شروع میشود.
با این حال، در برخی شرایط خاص، پزشک ممکن است بررسی ژنتیکی را در نظر بگیرد.
برای مثال، چاقی شدید و شروعشده از سنین بسیار پایین، همراه با گرسنگی شدید یا سابقه خانوادگی مشخص میتواند نیاز به بررسی تخصصی بیشتری داشته باشد.
در چنین شرایطی، آزمایش ژنتیک باید در چارچوب ارزیابی پزشکی و با تفسیر متخصص انجام شود.
آیا ژنتیک میتواند دلیل لاغر نشدن من باشد؟
ممکن است ژنتیک یکی از عوامل مؤثر باشد، اما معمولاً نمیتوان بدون بررسی شرایط دیگر گفت که علت لاغرنشدن یک فرد ژنتیک است.
اگر وزن شما برای مدت طولانی ثابت مانده است، ابتدا بهتر است موارد مختلف را بررسی کنید:
- آیا واقعاً مقدار غذای دریافتی کمتر از نیاز بدن است؟
- آیا اندازه وعدهها را دستکم میگیرید؟
- آیا خوراکیهای بین وعدهای و نوشیدنیها را حساب میکنید؟
- آیا فعالیت روزانهتان کم شده است؟
- آیا خواب کافی دارید؟
- آیا استرس روی خوردن شما اثر گذاشته است؟
- آیا داروی خاصی مصرف میکنید؟
- آیا علائم پزشکی غیرمعمول دارید؟
در مقاله «چرا لاغر نمیشوم؟» به همین موضوع از زاویهای گستردهتر پرداختهایم و عوامل مختلفی را که میتوانند باعث ثابت ماندن وزن شوند بررسی کردهایم.
اگر اشتهای زیادی دارم، چه کار کنم؟
اگر احساس میکنید بیشتر از دیگران گرسنه میشوید، بهجای اینکه بلافاصله آن را به ژنتیک نسبت دهید، یک بررسی ساده انجام دهید.
وعدههای غذایی خود را سیرکنندهتر کنید
وجود منابع مناسب پروتئین، فیبر و مواد غذایی با حجم مناسب میتواند به احساس سیری کمک کند.
خواب کافی داشته باشید
کمبود خواب میتواند کنترل اشتها و انتخاب غذا را دشوارتر کند.
محیط غذایی را تغییر دهید
اگر خوراکیهای بسیار پرانرژی همیشه جلوی چشم و در دسترس باشند، کنترل خوردن دشوارتر میشود.
قرار دادن گزینههای مناسبتر در دسترس میتواند تصمیمگیری را آسانتر کند.
زمانهای گرسنگی را بررسی کنید
برای چند روز یادداشت کنید که چه زمانی بیشتر احساس گرسنگی میکنید.
مثلاً:
- صبح؛
- بعدازظهر؛
- شب؛
- بعد از ورزش؛
- هنگام استرس؛
- یا هنگام خستگی.
این کار میتواند الگوی اشتهای شما را مشخص کند.
رژیم را بیش از حد سخت نکنید
اگر رژیم غذایی باعث گرسنگی شدید میشود، احتمال ادامه دادن آن کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل، برنامه غذایی باید علاوه بر توجه به کاهش وزن، قابلادامه نیز باشد.
آیا ژنتیک باعث میشود بعضیها هرچه بخورند چاق نشوند؟
این جمله که «فلانی هرچه میخورد چاق نمیشود» معمولاً تصویر کاملی از واقعیت نیست.
ممکن است آن فرد:
- کمتر از چیزی که تصور میکنیم غذا بخورد؛
- فعالیت روزانه بیشتری داشته باشد؛
- وعدههای غذایی متفاوتی داشته باشد؛
- اشتهای متفاوتی داشته باشد؛
- یا از نظر اندازه و ترکیب بدن با ما فرق کند.
ژنتیک هم ممکن است در این تفاوتها نقش داشته باشد.
اما از روی ظاهر یک فرد نمیتوان میزان واقعی دریافت انرژی، فعالیت روزانه یا استعداد ژنتیکی او را تشخیص داد.
پس بهتر است زندگی و بدن خود را با ظاهر یا عادت غذایی ظاهری دیگران مقایسه نکنیم.
آیا داشتن ژنهای مرتبط با چاقی یعنی لاغرشدن غیرممکن است؟
خیر.
این شاید مهمترین پیام این مقاله باشد.
استعداد ژنتیکی با سرنوشت قطعی تفاوت دارد.
اگر ژنتیک شما احتمال افزایش وزن را بیشتر کند، به این معنا نیست که هیچ کاری نمیتوانید انجام دهید.
ممکن است فقط به این معنا باشد که مدیریت وزن برای شما نسبت به فرد دیگری دشوارتر باشد یا به برنامهای متفاوت نیاز داشته باشید.
در چنین شرایطی، بهجای مقایسه خود با دیگران، بهتر است روی عواملی تمرکز کنید که قابلتغییر هستند.
برای کاهش وزن باید با ژنتیک خود بجنگیم؟
نه.
بهتر است بهجای جنگیدن با بدن، شرایط را بهتر بشناسیم.
اگر فردی اشتهای بیشتری دارد، باید به دنبال راههایی برای افزایش سیری و کاهش محرکهای غذایی باشیم.
اگر فردی فعالیت کمی دارد، افزایش حرکت روزانه میتواند کمککننده باشد.
اگر خواب نامناسب است، اصلاح خواب اهمیت پیدا میکند.
اگر خوردن در زمان استرس اتفاق میافتد، باید عامل استرس و الگوی رفتاری بررسی شود.
و اگر احتمال یک مشکل پزشکی وجود دارد، ارزیابی پزشک اهمیت دارد.
این نگاه باعث میشود کاهش وزن از یک مبارزه دائمی با غذا به فرایندی برای شناخت بهتر بدن و ساختن عادتهای قابلادامه تبدیل شود.
چه زمانی برای بررسی ژنتیکی یا پزشکی اقدام کنیم؟
در بیشتر موارد، افزایش وزن تدریجی را نمیتوان فقط با یک آزمایش ژنتیک توضیح داد.
اما اگر فردی دچار مواردی مانند:
- چاقی شدید از سنین بسیار پایین؛
- گرسنگی غیرمعمول و شدید؛
- الگوی خانوادگی مشخص چاقی شدید و زودرس؛
- یا سایر علائم غیرعادی
باشد، بهتر است با پزشک مشورت کند.
پزشک بر اساس سابقه، علائم و معاینه مشخص میکند آیا بررسیهای بیشتری لازم است یا خیر.
نتیجه آزمایش ژنتیک نیز باید در کنار سایر اطلاعات پزشکی تفسیر شود، نه بهصورت جداگانه.
ارتباط ژنتیک و کاهش وزن؛ نکتهای که نباید فراموش کنیم
ژنتیک میتواند توضیح دهد که چرا افراد از نظر وزن و اشتها کاملاً شبیه یکدیگر نیستند.
اما ژنتیک تنها بخش داستان است.
محیط غذایی امروز، سبک زندگی کمتحرک، خواب نامناسب، استرس و عادتهای غذایی نیز میتوانند روی وزن اثر بگذارند.
به همین دلیل، حتی اگر استعداد ژنتیکی برای افزایش وزن داشته باشید، همچنان عوامل زیادی وجود دارند که میتوانید روی آنها کار کنید.
اگر میخواهید درباره عواملی که باعث میشوند با وجود تلاش وزن کم نکنید بیشتر بدانید، مطالعه مقاله «چرا لاغر نمیشوم؟» میتواند قدم بعدی مناسبی باشد.
جمعبندی
ژنتیک یکی از عوامل مهم در تفاوت وزن و اشتهای افراد است.
ژنها میتوانند بر مسیرهای تنظیم گرسنگی و سیری، پاسخ مغز به غذا، ترکیب بدن و برخی ویژگیهای مرتبط با مصرف انرژی اثر بگذارند.
با این حال، وزن انسان نتیجه عملکرد یک ژن منفرد نیست.
در بیشتر افراد، تعداد زیادی از عوامل ژنتیکی در کنار محیط، تغذیه، فعالیت بدنی، خواب، استرس و عادتهای روزمره بر وزن اثر میگذارند.
بنابراین اگر در خانواده شما اضافهوزن شایع است یا احساس میکنید اشتهای بیشتری نسبت به دیگران دارید، این موضوع را نباید نادیده گرفت؛ اما نباید آن را به یک حکم قطعی درباره آینده وزن خود تبدیل کرد.
ژنتیک میتواند نقطه شروع افراد را متفاوت کند، اما بهتنهایی پایان مسیر را تعیین نمیکند.
شناخت این موضوع میتواند کمک کند بهجای سرزنش خود، برنامهای متناسبتر با شرایط واقعی بدن و زندگی خود ایجاد کنیم.
اگر به دنبال آموزشهای بیشتر درباره کاهش وزن، اشتها و ساخت عادتهای قابلادامه هستید، میتوانید صفحه اینستاگرام سوروفیت را نیز دنبال کنید.
سوالات متداول
1. آیا وزن انسان ارثی است؟
بخشی از تفاوتهای وزن و BMI میان افراد میتواند با تفاوتهای ژنتیکی مرتبط باشد، اما وزن بهطور کامل توسط ژنتیک تعیین نمیشود و محیط و سبک زندگی نیز نقش دارند.
2. آیا چاقی ژنتیکی قابل درمان است؟
در چاقیهای ژنتیکی نادر، درمان به نوع اختلال و شرایط فرد بستگی دارد و باید توسط تیم پزشکی بررسی شود. در چاقی شایع، مدیریت وزن معمولاً بر مجموعهای از تغییرات سبک زندگی و در صورت نیاز درمانهای پزشکی متناسب با فرد متکی است.
3. آیا ژن FTO باعث چاقی میشود؟
برخی گونههای ژنتیکی FTO با افزایش خطر اضافهوزن و چاقی ارتباط دارند، اما داشتن آنها به معنای قطعی بودن چاقی نیست.
4. آیا ژنتیک روی اشتها اثر دارد؟
بله. برخی ژنها در مسیرهای تنظیم گرسنگی و سیری نقش دارند و تفاوتهای ژنتیکی میتوانند بخشی از تفاوت اشتها میان افراد را توضیح دهند.
5. آیا اگر پدر و مادر من چاق باشند، من هم چاق میشوم؟
خیر. سابقه خانوادگی میتواند نشاندهنده عوامل ژنتیکی و محیطی مشترک باشد، اما نتیجه برای هر فرد قطعی نیست.
6. آیا تست ژنتیک برای لاغری لازم است؟
برای بیشتر افراد ضروری نیست. در شرایط خاص، مانند چاقی شدید و شروع بسیار زودهنگام یا الگوهای غیرمعمول اشتها، پزشک ممکن است بررسی ژنتیکی را پیشنهاد کند.
7. آیا رژیم غذایی بر اساس DNA علمی است؟
تعامل ژن و تغذیه یک حوزه علمی واقعی است، اما شواهد برای اینکه تستهای ژنتیکی تجاری بتوانند برای بیشتر افراد «بهترین رژیم قطعی» را مشخص کنند، هنوز محدود است.
8. آیا ژنتیک میتواند مانع لاغرشدن شود؟
ژنتیک میتواند استعداد افزایش وزن یا برخی ویژگیهای مرتبط با اشتها را تحت تأثیر قرار دهد، اما برای بیشتر افراد به معنای غیرممکن بودن کاهش وزن نیست.